در دنیای معاصر، تاب‌آوری رسانه‌ای به یکی از مهم‌ترین مفاهیم در حوزه‌های ارتباطات، مدیریت بحران و همچنین توسعه اجتماعی تبدیل شده است.

به گزارش باختر تاب‌آوری رسانه‌ای به معنای توانایی رسانه‌ها در مقابله با بحران‌ها، فشارها و تغییرات محیطی است؛ فرآیندی که نه تنها به بقای آن‌ها کمک می‌کند، بلکه زمینه لازم برای سلامت جامعه را نیز فراهم می‌کند.

در این میان، بعد اجتماعی این مفهوم نقش برجسته‌ای دارد.

این بعد شامل تعامل رسانه‌ها با نهادهای اجتماعی، ساختار قدرت، هویت فرهنگی و انتظارات عمومی است. تاب‌آوری رسانه‌ای در چارچوب ابعاد اجتماعی، بدون توجه به فرهنگ عمومی جامعه غیرممکن به نظر می‌رسد.

فرهنگ به عنوان پایه‌ای اصلی تاب‌آوری رسانه‌ای عمل می‌کند.

فرهنگ تعیین‌کننده نحوه تولید، تفسیر و انتقال پیام‌ها در رسانه‌هاست. وقتی رسانه‌ها درک عمیقی از ارزش‌ها، باورها و هویت‌های فرهنگی مردم دارند، قادرند با اعتماد بیشتری با جامعه تعامل کنند. این امر به خصوص در مواقع بحران، مانند شیوع بیماری‌ها، حوادث طبیعی یا تنش‌های سیاسی، اهمیت بیشتری می‌یابد. رسانه‌هایی که در چارچوب فرهنگی جامعه عمل می‌کنند، می‌توانند احساس امنیت، انسجام و همبستگی را در مخاطبان القا کنند و در نتیجه تاب‌آوری اجتماعی را تقویت کنند.

یکی از ابعاد اجتماعی تاب‌آوری رسانه‌ای، ایجاد اعتماد متقابل بین رسانه و مخاطب است. در یک جامعه فرهنگ‌محور، اعتماد به رسانه‌ها نه تنها به دقت و صحت خبرها بستگی دارد، بلکه به انطباق محتوا با ارزش‌های فرهنگی جامعه نیز وابسته است.

وقتی رسانه‌ها نتوانند به این انتظارات فرهنگی پاسخ دهند، اعتماد عمومی کاهش یافته و رسانه دیگر نمی‌تواند به عنوان عامل تاب‌آوری عمل کند.

تاب‌آوری رسانه‌ای در این بعد، مستلزم شناخت عمیق از هویت فرهنگی مخاطب و احترام به آن است.

بعد دیگر اجتماعی تاب‌آوری رسانه‌ای، نقش آن در افزایش آگاهی عمومی و مشارکت شهروندی است.

رسانه‌های مقاوم می‌توانند از طریق ایجاد فضایی برای گفت‌وگو، تبادل نظر و شناسایی مشکلات اجتماعی، موجب تقویت جامعه مدنی شوند. این موضوع در جوامع فرهنگی با ریشه‌های عمیق اسلامی، مذهبی یا محلی، نیازمند روش‌های مناسب ارتباطی است که با زبان فرهنگی و عاطفی مردم صحبت کنند.

رسانه‌ای که بتواند با زبان فرهنگی مردم سخن بگوید، نه تنها شنونده‌های بیشتری دارد، بلکه می‌تواند نقش بیشتری در تقویت اجتماعی و فرهنگی جامعه ایفا کند.

در بحران‌ هم تاب‌آوری رسانه‌ای به عنوان یک عامل تسهیل‌کننده در کاهش اضطراب عمومی و مدیریت احساسات جمعی عمل می‌کند. در این موقعیت‌ها، رسانه‌ها می‌توانند با انتشار اطلاعات دقیق، شفاف و هماهنگ با فرهنگ جامعه، از انتشار شایعه و واکنش‌های هیجانی جلوگیری کنند.

این نوع ارتباط مؤثر، نیازمند درک عمیق از رفتارهای فرهنگی و روانی مخاطبان است. به عنوان مثال، در جوامعی که ارزش خانواده و اتحاد اجتماعی بالاست، رسانه‌ها باید با تأکید بر مسئولیت‌پذیری اجتماعی و همدلی، پیام‌های خود را منتقل کنند.

تاب‌آوری رسانه‌ای در بعد اجتماعی نیازمند سرمایه‌گذاری در فرهنگ‌سازی رسانه‌ای است.

این سرمایه‌گذاری شامل آموزش مخاطبان برای تشخیص خبر از تبلیغ، واقعیت از تحریف و حقیقت از تبلیغات است. همچنین، فرهنگ‌سازی رسانه‌ای باید در سطح نظام آموزشی، خانواده و نهادهای دینی نیز تقویت شود.

وقتی جامعه ای به فرهنگ رسانه‌ای غنی دست یابد، رسانه‌ها نیز می‌توانند در برابر فشارها سالم و پایدار بمانند کنند و به عنوان نهادی متعهد و مسئولیت‌پذیر، به تقویت اجتماعی و فرهنگی جامعه کمک کنند.

دکتر محمدرضا مقدسی بنیانگذار سایت تاب آوری ایران در پایان آورده است تاب‌آوری رسانه‌ای بدون توجه به ابعاد اجتماعی و فرهنگی آن، ناقص است.

شایسته است در نظر داشته باشیم رسانه‌ فقط ابزار انتقال اطلاعات نیست، بلکه بازتاب‌دهنده هویت، ارزش‌ها و احساسات جامعه نیز می‌باشند. بنابراین، تقویت تاب‌آوری رسانه‌ای در سطح جامعه، مستلزم درک عمیق از فرهنگ، ساختارهای اجتماعی و نیازهای انسانی است. فقط در این صورت است که رسانه‌ها می‌توانند به عنوان نهادی تأثیرگذار، در مقابل چالش‌ها مقاومت کنند و به عنوان پلی بین دولت و مردم، نقشی موثر در حفظ ثبات و همبستگی اجتماعی ایفا کنند.