جزییاتی جدید از ماجرای چرنوبیل کرمانشاه در گفتگو با فیزیست اسبق بیمارستان امام رضا (ع)/ این گزارش علمی تخصصی را با دقت بخوانید
پس از انتشار گزارش « تشریح ابعاد فاجعه چرنوبیل در کرمانشاه» روزنامه باختر بر خود واجب دانست که در جهت روشنگری و کشف زوایای پنهان این فاجعه به سراغ فیزیست اسبق بخش رادیوتراپی بیمارستان امام رضا (ع) رفته تا با انجام گفتگویی با ایشان، مخاطبین خود را بیشتر در جریان جزییات این فاجعه قرار دهد.
سعید الیاسی در گفت‌وگویی با روزنامه باختر اظهار کرد:
همانطور که می دانیم، برای احداث بیمارستان لازم است نقشه تمام بخشهای آن پیش بینی شود. در زمان ساخت بیمارستان امام رضا(ع) نقشه بخش رادیوتراپی نیز پیش بینی می شود که هسته اصلی آن، اتاق درمان یا بونکر با ویژگی بارز دیوارهای ضخیم بتونی است. این بونکر برای دستگاه کبالت ۶۰ (فلز رادیواکتیو مصنوعی با عدد جرمی ۶۰ و انرژی پرتوزایی حدود ۱٫۲۵ مگا الکترن ولت) طراحی و احداث شد در حالیکه که دستگاه دیگری به نام دستگاه شتابدهنده خطی (LINAC) با انرژی بیشتر (کیفیت اشعه های این دستگاه با انرژیهای ۴ و ۶ و ۲۵ مگاولت) خریداری و در آن نصب شد.
لذا درست بعد از نصب دستگاه، مدیران دانشگاه به قصد تقویت دیوارهای بونکر و به منظور رفع آلودگی احتمالی فوتونی و نوترونی اطراف آن، دستور اجرای تقویت دیوارها را با قالب های سربی و پلاستیکی دادند. متاسفانه تقویت بونکر به شکل ناقص انجام شد چون تقویت دیوارهای عمودی را از کف کاذب بیمارستان شروع کردند و غافل از بخش زیرین آن تا زمین شدند. یعنی حدود صد و بیست سانتیمتر فاصله بین کف زمین تا کف کاذب پوشش سربی داده نشد و به این ترتیب دیوارهای عمودی بونکر به شکل نیم قد و ناقص تقویت شدند. لازم به ذکر است این دیوارها در مجاورت اتاق انبار اورژانس و اتاق استراحت پرستاران اورژانس قرار دارد. علاوه بر این، مجریان طرح، غافل از تقویت سقف بونکر شدند که این سقف منتهی به راهروی اصلی تردد بیمارستان در سطح دو می باشد.
به دلیل نامتناسب بودن کیفیت اشعه دستگاه شتابدهنده خطی برای اهداف درمانی روتین (۴ و ۶ و ۲۵ مگاولت)، راه اندازی بخش رادیوتراپی تا پاییز ۸۶ به تعویق افتاد. در سال ۸۶ کیفیت انرژی به ۶ و ۱۰ و۱۸ تغییر یافت. با این تفاصیل و کاستیهای موجود، سازمان انرژی اتمی برای شروع درمان در سال ۸۶ پروانه فعالیت موقت شش ماهه منوط به تهیه دستگاه نرم افزار طراحی درمان (TPS) را به بخش رادیوتراپی داد. متاسفانه فعالیت درمانی بخش از دی ماه ۸۶ تا شهریور ماه ۹۲ برای بیماران بدون نرم افزار طراحی درمان و به صورت طراحی دستی ادامه یافت (لازم به ذکر است در سال ۹۰ دستگاه نرم افزار طراحی درمان وارد بخش رادیوتراپی شد ولی به دلیل بدهکاریهای مالی بیمارستان به شرکت سامان تابش در ارتباط با فیکساتورهای درمان عملا تا سال ۹۲ نصب و راه اندازی نرم افزار طراحی درمان به تعویق افتاد)
و سازمان انرژی اتمی همچنین به بهانه مجهز نبودن دستگاه سی تی اسکن مستقر در بخش تصویر برداری به دستگاه لیزر مخصوص رادیوتراپی صدور پروانه فعالیت را تا مرداد ماه سال ۹۷ به تعویق انداخت، یعنی آن که رادیوتراپی کرمانشاه از سال ۸۶ تا ۹۷ بدون پروانه سازمان انرژی اتمی به فعالیت خود بر خلاف قانون اشعه مصوب سال ۶۸ مجلس شورای اسلامی ادامه داد.
و اما ظهور دستگاه دوم و یا جدید شتابدهنده خطی: دستگاه اول و قدیمی شتابدهنده خطی از سال ۸۶ تا سال ۹۵ حدود ۹ سال فعالیت درمانی داشت. در سال ۹۵ تنها به دلیل قدیمی بودن دستگاه ، گروه آموزشی رادیوتراپی و مسئولان بیمارستان تصمیم به جایگزینی یک دستگاه شتابدهنده خطی نسبتا پیشرفته تر دیگری با همان مدهای کیفیت انرژی ۶ و ۱۰ و ۱۸ مگا ولت از همان شرکت سازنده دستگاه قدیمی (ELEKTA) کردند.

و جالب آن که دستگاه قدیمی سالم بود و می توانست به عنوان پشتیبان دستگاه جدید حفظ گردد ولی متاسفانه این دستگاه به سازمان انرژی اتمی اسقاط اعلام شد و در انبار بیمارستان تلف شد و بدینوسیله موجب اتلاف منابع مالی استان گردید. در واقع دستگاه قدیمی صحیح و سالم و زنده به مسلخ برده و ذبح شد و تکه تکه های جسد آن را در انبار بیمارستان مدفون کردند و چه بسا دستگاه قدیمی می توانست مثل برادر بزرگتر دستگاه جدید پشتیبان خوبی برای درمان بیماران باشد. شوربختانه تا پایان فعالیت درمانی دستگاه قدیمی اجرای ناقص طرح تقویت بونکر باقی بود و به شکل اتفاقی پس از ۹ سال فعالیت دستگاه پی به نشت اشعه برده شد.به منظور رفع نقص طرح تقویت دیوارهای بونکر در سال ۹۵ در دو طرف دیوارها منتهی به اورژانس فاصله ارتفاعی بین کف زمین و کف کاذب بیمارستان و در مجاورت دیوار بونکر بتون ریزی به ضخامت یک متر اجرا شد و در بالای سقف بونکر به ضخامت ۱۰ سانتی متر قالبهای سربی قرار داده شد که موضوع جنجالی اخیر درباره همین قالبهای تعبیه شده در سقف بونکر است. متاسفانه در سال ۹۵ نیز اجرای تقویت سقف بونکر توسط مسئولان بیمارستان به طور ناقص انجام گرفت و فقط قالبهای سربی کنار یکدیگر چیده شدند و قالبهای پلاستیکی به منظور رفع آلودگی نوترونی تعبیه نشد و حتی یک لایه پوشاننده از ماسه و سیمان به منظور در دسترس نبودن قالبهای سربی هم کشیده نشد و به این ترتیب سارقان به راحتی دسترسی به قالبهای سربی داشتند.

با توجه به شواهد توصیف شده فوق سوالات زیر برای هر کسی متبادر است:
۱-چرا در سال ۸۵ بعد از نصب دستگاه قدیمی و اجرای تقویت دیوارهای بونکر مسئولان فیزیک بهداشت استان و سازمان انرژی اتمی پی به نشتی اشعه از بونکر را نبرده اند؟
۲- چرا طی نه سال فعالیت درمانی دستگاه قدیمی مسئولان فیزیک بهداشت استان و سازمان انرژی اتمی پی به مسئله نشتی اشعه نبرده اند؟
۳- چرا در سال ۹۵ به منظور ترمیم رفع نواقص اجرایی تقویت سقف بونکر فقط با چیدن کنار هم قالبهای سربی اکتفا می شود و قالبهای پلاستیکی تعبیه نمی گردد و به منظور عدم دسترس پذیری قالبهای سربی پوشانده نمی شوند؟
۴- چرا دستگاه سالم و قدیمی برچیده و در انبار بیمارستان مدفون و به سازمان انرژی اتمی اسقاط اعلام و بدینوسیله منابع مالی استان تلف می گردد؟
۵- چرا علی رغم آن که گوشه ای از این مسائل به سازمان بازرسی کل کشور گزارش می شود، این سازمان گزارش را بایگانی و مورد بی توجهی قرار می دهد؟
۶- چرا علی رغم آن که گوشه ای از این مسائل به استانداری گزارش می شود، این سازمان گزارش را بایگانی و مورد
بی توجهی قرار می دهد؟
۷- چرا تمام مسائل نشتی بونکر رادیوتراپی را می خواهند بر سر سارقان قالبهای سربی سقف بونکر خلاصه کنند؟

۸- چرا علی رغم آن که گوشه های از این مسائل به ریاست فعلی و پیشین دانشگاه علوم پزشکی گزارش شد ایشان اظهار بی توجهی به این مسائل کردند.
۹- چرا در طول حدود یازده سال فعالیت رادیوتراپی سازمان انرژی اتمی فقط بسنده به اخطارهای کتبی می کند و اقدام به پلمب بخش و توقف فعالیت آن نمی کند؟
در پایان بیان این نکته مهم قابل ذکر است که آلودگی احتمالی نشت اشعه از بونکر رادیوتراپی فقط به هنگام فعالیت پرتوزایی دستگاه داخل آن اتفاق می افتد و برای هر بیمار تقریبا یک دقیقه دستگاه فعالیت پرتوزایی دارد.
سعید الیاسی- فیزیست اسبق بخش رادیوتراپی