شبکه شهرهای خلاق یونسکو (UCCN) یک ابتکار جهانی است که در سال ۲۰۰۴ به منظور تقویت همکاری میان شهرهایی که فرهنگ و خلاقیت را به عنوان عوامل کلیدی توسعه پایدار شهری می‌شناسند، تأسیس شد. تا اواخر سال ۲۰۲۳، این شبکه شامل بیش از ۳۵۰ شهر از نزدیک به ۹۰ کشور است که هر یک متعهد به گنجاندن خلاقیت در استراتژی‌های توسعه شهری خود هستند.

از اهداف اصلی این شبکه می‌توان به ترویج خلاقیت در میان اقشار آسیب‌پذیر، افزایش دسترسی به زندگی فرهنگی و ادغام فرهنگ در طرح‌های توسعه پایدار اشاره کرد.این شبکه به‌عنوان بستری برای تبادل ایده‌ها و نوآوری‌ها عمل می‌کند که می‌تواند به احیای مناطق شهری یا تاب آوری و تقویت هویت فرهنگی کمک کند.

اهداف اصلی UCCN شامل موارد زیر است:

شهرها با یکدیگر همکاری می‌کنند تا بهترین شیوه‌ها را به اشتراک بگذارند و مشارکت‌هایی را برای ارتقاء خلاقیت و صنایع فرهنگی توسعه دهند. به طور کلی، UCCN بستری برای یادگیری و همکاری میان شهرها فراهم می‌آورد تا بتوانند با استفاده از خلاقیت، به چالش‌های اجتماعی و اقتصادی خود پاسخ دهند
به گزارش باختر هدف این شبکه، بهبود دسترسی به هویت فرهنگی به ویژه برای گروه‌های حاشیه‌نشین است. این همکاری‌ها شامل ترویج تنوع فرهنگی، حمایت از نوآوری و کارآفرینی در بخش خلاق و احیای مناطق شهری از طریق ابتکارات فرهنگی می‌شود. با پیوستن به این شبکه، شهرها می‌توانند به تبادل دانش و بهترین شیوه‌ها پرداخته و بهبود کیفیت زندگی فرهنگی ساکنان خود را هدف قرار دهند.
UCCN به عنوان بستری برای ارتقاء فرهنگ و خلاقیت در سطح جهانی عمل می‌کند همچنین شهرها متعهد می‌شوند که ملاحظات فرهنگی را در برنامه‌های توسعه محلی خود لحاظ کنند.

UCCN شامل هفت حوزه خلاق است:

– صنایع دستی و هنرهای عامیانه
-طراحی
-فیلم
– خوراک و غذاشناسی
– ادبیات
-هنرهای رسانه‌ای
– موسیقی

در نوامبر ۲۰۲۳، یونسکو اعلام کرد که ۵۵ شهر جدید به این شبکه پیوسته‌اند، از جمله کوژیکود به عنوان “شهر ادبیات” و گوالیور به عنوان “شهر موسیقی” در هند. این گسترش نشان‌دهنده توجه فزاینده به مشارکت‌های فرهنگی از مراکز شهری متنوع است.

UCCN نقش حیاتی در ترویج تنوع فرهنگی و نوآوری در محیط‌های شهری ایفا می‌کند. این شبکه بستری برای شهرها فراهم می‌آورد تا ایده‌ها و سیاست‌های جدیدی را آزمایش کنند که از دارایی‌های فرهنگی منحصر به فرد خود بهره‌برداری می‌کنند. UCCN همچنین با اهداف توسعه پایدار سازمان ملل متحد (SDGs) همسو است، به ویژه هدف ۱۱ که بر ایجاد شهرهای فراگیر، ایمن، انعطاف‌پذیر و پایدار تمرکز دارد، و بر اهمیت فرهنگ محلی در دستیابی به اهداف توسعه گسترده‌تر تأکید می‌کند.

با توجه به چالش‌هایی مانند تغییرات اقتصادی و بحران‌های بهداشت عمومی، UCCN همچنان از پتانسیل تحول‌آفرین فرهنگ در شکل‌دهی آینده‌ای پایدار دفاع می‌کند.

شهرهای خلاق یونسکو در ایران شامل رشت، سنندج و کرمانشاه هستند که هر یک به دلیل ویژگی‌های خاص فرهنگی و هنری خود در این شبکه ثبت شده‌اند.

رشت
رشت در سال ۱۳۹۴ به عنوان شهر خلاق خوراک‌شناسی (Gastronomy) به ثبت رسید. این شهر به خاطر تنوع غذایی و استفاده از مواد محلی و فصلی شناخته شده است. رشت با بیش از ۲۵۰ نوع غذا، از جمله غذاهای معروفی مانند میرزا قاسمی و باقلا قاتق، به عنوان یک مقصد گردشگری جذاب برای علاقه‌مندان به غذاهای محلی محسوب می‌شود.

سنندج
سنندج در سال ۱۳۹۷ به عنوان شهر خلاق موسیقی ثبت شد. این شهر به خاطر غنای فرهنگی و موسیقی کردی خود، از جمله ساز «دف» که به عنوان نماد موسیقی ملی شناخته می‌شود، مورد توجه قرار گرفته است. سنندج با برگزاری جشنواره‌ها و کارگاه‌های موسیقی، تلاش می‌کند تا این هنر را حفظ و توسعه دهد.

کرمانشاه
کرمانشاه در سال ۱۴۰۰ به عنوان شهر خلاق خوراک معرفی شد. این شهر با حدود ۸۰ نوع غذا و خوراک خاص خود، شامل نان‌های محلی و شیرینی‌های منحصر به فرد، ظرفیت بالایی در زمینه گردشگری خوراک دارد. انتخاب کرمانشاه به عنوان یک شهر خلاق می‌تواند باعث رونق گردشگری و معرفی فرهنگ غنی این منطقه شود.

این سه شهر با ویژگی‌های منحصر به فرد خود، نه تنها نمایانگر تنوع فرهنگی ایران هستند بلکه به عنوان مقاصد جدید گردشگری خلاق در سطح بین‌المللی شناخته می‌شوند.

این انتخاب نتیجه تلاش‌های چندین ساله و برنامه‌ریزی‌های دقیق در راستای توسعه گردشگری و فرهنگ غذایی این شهر است.
در سال ۲۰۱۵، مطالعات CDS شهری کرمانشاه با هدف سرمایه‌گذاری و توسعه آغاز شد. در این راستا، برند لوتوس نیلوفر آبی به عنوان نماد زندگی انتخاب و شعار “کرمانشاه، شهری که شما را دوست دارد” معرفی گردید.
بنا بر همین گزارش از باختر صنعت گردشگری به عنوان عنصر اصلی توسعه شهر شناسایی شد و خوراک به عنوان یکی از ارکان مهم فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی مطرح گردید.

استان کرمانشاه با غذاهایی مانند دنده کباب، خورشت خلال و نان برنجی از جمله معروف‌ترین خوراکی‌های این منطقه هستند. همچنین، بانوان هنرمند عشایر با استفاده از گیاهان خودرو، انواع غذاهای محلی را تهیه می‌کنند.

پس از بررسی قابلیت‌های شهر توسط کارشناسان و مشورت با دانشگاه‌ها و کمیسیون ملی یونسکو، کرمانشاه به عنوان شهر خلاق خوراک انتخاب شد. این موضوع در صحن شورای اسلامی شهر مطرح و کمیته‌ای تحت عنوان کمیته شهر خلاق تشکیل شد تا اسناد مربوط به تاریخچه و فعالان حوزه خوراک تهیه گردد.تفاهم‌نامه همکاری بین کمیسیون ملی یونسکو-ایران و شهرداری کرمانشاه در تاریخ ۲۱ مرداد ۱۳۹۹ منعقد شد و در تاریخ ۷ آبان ۱۴۰۰ (۱۲ نوامبر ۲۰۲۱)، کرمانشاه به عنوان شهر خلاق خوراک ثبت شد