اگر در شهرهای جهان، شهرهایی را فهرست کنیم که رودخانه‌ای از قلب آن‌ها می‌گذرد، نام شهرهایی چون لندن، پاریس، نیویورک، واشنگتن، مسکو، بوداپست و وین اتریش و ده‌ها شهر دیگر را می‌توانیم ببینیم؛ شهرهایی که احتمالاً به‌عنوان زیباترین شهرهای جهان شناخته می‌شوند؛ شهرهایی که رودخانه در آن‌ها به‌عنوان هویت و محور توسعه قرار گرفته است. رو به رودخانه‌ها ساخته می‌شوند، توسعه می‌یابند و زیباتر می‌شوند…
هرچند نویسنده این سطور هرگز قصد ندارد کرمانشاه را با لندن و پاریس، بوداپست ، وین و سئول مقایسه کند؛ نمی‌خواهد قره‌سو را در زمره رودخانه‌های تیمز، سن، دانوب و هان قرار دهد، اما معتقد است کرمانشاه و قره‌سو ویژگی مشترکی با این شهرهای جهانی دارند؛ ویژگی‌هایی که می‌تواند کرمانشاه را نیز در حد ظرفیت‌ها و توان خویش رشد و توسعه بخشد.
می‌دانیم کرمانشاه بزرگ‌ترین و پُرجمعیت‌ترین شهر در غرب ایران است. شهر کرمانشاه نیز دارای رودخانه‌ای است که از قلب این شهر گذر می‌کند. هرچند کرمانشاه شهری طولی از شمال تا جنوب است، اما به دلیل محدودیت‌های طبیعی، آینده توسعه این شهر عرضی و در امتداد غرب و شرق خواهد بود؛ جایی که رودخانه قره‌سو از غرب به شرق در شهر کرمانشاه کشیده شده است.
اما کیست که نداند ده‌ها سال است کرمانشاه پشت به این رودخانه، که از قلب شهر می‌گذرد، ساخته شده است؟ همه این سال‌ها، این رودخانه به‌عنوان مسئله و شاید مهم‌ترین مسئله و مشکل زیست‌محیطی شهر دیده شده است و تلاش شده رودخانه و مسائل آن را از دید خود و مردمانش پنهان کنند؛ گویی قره‌سو بخشی از شهر نیست، بلکه مسئله‌ای است که باید از آن فاصله گرفت و روی برگرداند.
درحالی‌که می‌توان نگاه دیگری به قره‌سو داشت؛ نگاهی که رودخانه را نه یک تهدید، بلکه یک فرصت بزرگ برای آینده کرمانشاه ببیند. قره‌سو می‌تواند به جای آنکه پشت شهر قرار داشته باشد، در مرکز توجه شهر قرار گیرد؛ به محور شکل‌گیری فضاهای سبز، تفرجگاه‌ها، مسیرهای پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری و حتی بخشی از هویت شهری کرمانشاه تبدیل شود.
کرمانشاه یکی از پربارش‌ترین استان‌های کشور پس از استان‌های شمالی است. رودخانه سیروان نیز به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین رودخانه‌های کشور در استان کرمانشاه قرار دارد. سد گاوشان و دیگر طرح‌های تأمین و مدیریت منابع آب که در آینده طراحی و ساخته خواهند شد، می‌توانند امیدهایی باشند برای اینکه رودخانه قره‌سو نیز به رودخانه‌ای تبدیل شود که محور توسعه شهر کرمانشاه قرار گیرد.
البته رسیدن به چنین آینده‌ای نیازمند برنامه‌ریزی بلندمدت، مدیریت صحیح منابع آب، توجه جدی به محیط‌زیست، سامان‌دهی حریم و بستر رودخانه و مهم‌تر از همه، تغییر نگاه به قره‌سو است. قره‌سو نباید تنها به‌عنوان یک مشکل زیست‌محیطی دیده شود؛ می‌تواند بخشی از راه‌حل توسعه شهری کرمانشاه باشد.
اگر روزی کرمانشاه به جای پشت کردن به قره‌سو، روی به آن کند، می‌توان شهری را تصور کرد که زندگی شهری در دو سوی رودخانه جریان دارد؛ شهری که رودخانه در آن نه یک مرز و مانع، بلکه پیونددهنده بخش‌های مختلف شهر است. شهری توسعه‌یافته، زیبا و سرزنده که رو به رودخانه‌ای تمیز، پرآب و زیبا ساخته شده است.
شاید زمان آن رسیده باشد که کرمانشاه از «پشت به قره‌سو» به «رو به قره‌سو» تغییر مسیر دهد؛ تغییری که می‌تواند یکی از مهم‌ترین فرصت‌های توسعه و بازآفرینی شهری کرمانشاه در دهه‌های آینده باشد.

نویسنده: نظام سلیمانی