مهدی جلیلیان- کارشناس انرژی و تولید

کرمانشاه، کلانشهری که روزگاری به عنوان یکی از قطب‌های مهم اقتصادی و صنعتی غرب کشور شناخته می‌شد، امروز با چالش‌های جدی در حوزه اشتغال و توسعه مواجه است. نرخ بیکاری دو رقمی، سهم ناچیز اشتغال صنعتی و مهاجرت روزافزون نیروی کار، همگی حکایت از یک واقعیت تلخ دارند: کرمانشاه برای بقا و شکوفایی، نیازمند بازتعریف جدی جایگاه صنعت در بدنه اقتصادی خود است. در این میان، توسعه و تاسیس صنایع شهری، نه یک گزینه، بلکه یک ضرورت انکارناپذیر برای نجات این استان از وضعیت اسفناک کنونی به شمار می‌رود. صنایع شهری به عنوان موتور محرکه اشتغال‌زایی، می‌تواند با تکیه بر موقعیت جغرافیایی ممتاز کرمانشاه و ظرفیت‌های بی‌نظیر آن، مسیر توسعه پایدار را هموار سازد.

آخرین گزارش‌های مرکز آمار نشان می‌دهد که کرمانشاه با نرخ بیکاری ۱۲.۶ درصد، سومین استان کشور با بالاترین نرخ بیکاری است و این رقم در مقایسه با نرخ ملی ۷.۵ درصد، وضعیتی هشداردهنده را ترسیم می‌کند. سهم اشتغال در بخش صنعت استان نیز تنها ۲۴.۴ درصد است که با وجود ظرفیت‌های بالای استان، بسیار کمتر از حد انتظار است. رئیس خانه صنعت، معدن و تجارت استان کرمانشاه به صراحت اعلام کرده که «حال و روز صنعت کرمانشاه خوب نیست» و تداوم این وضعیت منجر به رکود و ورشکستگی واحدهای تولیدی خواهد شد. مدیرعامل یک شرکت دانش‌بنیان نیز اوضاع صنعت کرمانشاه را «بسیار اسفناک» توصیف کرده است. این آمار و اظهارات، تصویری روشن از بحران پیش‌رو ترسیم می‌کنند: استانی با جمعیتی جوان و پویا، اما بدون بسترهای کافی برای جذب و به‌کارگیری این نیروی انسانی.

با وجود چالش‌های جدی، کرمانشاه از مزیت‌های بی‌نظیری برخوردار است که آن را به یکی از مستعدترین استان‌های کشور برای توسعه صنایع شهری تبدیل می‌کند:

موقعیت مرزی و دسترسی به بازار عراق: همسایگی با کشور عراق و وجود بازارهای پررونق مرزی، کرمانشاه را به دروازه طلایی صادرات کالاهای ایرانی تبدیل کرده است. معاون صنایع عمومی وزارت صنعت، معدن و تجارت، کرمانشاه را «قطب کلیدی توسعه صنعت و صادرات کشور» دانسته است.

زیرساخت‌های صنعتی موجود: شهر صنعتی کرمانشاه به عنوان یکی از قدیمی‌ترین و مهم‌ترین قطب‌های صنعتی غرب کشور، با وسعتی بالغ بر ۵۰۰ هکتار و بیش از ۳۰۰ واحد تولیدی فعال، زیرساختی ارزشمند برای توسعه صنایع جدید فراهم آورده است.

ظرفیت‌های انرژی و پتروشیمی: کرمانشاه به عنوان سومین قطب پتروشیمی ایران، از ظرفیت بالایی در حوزه صنایع پایین‌دستی پتروشیمی و تولید محصولات با ارزش افزوده بالا برخوردار است.

مناطق ویژه اقتصادی: وجود مناطق ویژه اقتصادی مانند اسلام‌آباد غرب و قصرشیرین با معافیت‌های گمرکی و مالیاتی، بستر مناسبی برای جذب سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی فراهم کرده است.

توسعه صنایع شهری در کرمانشاه، پاسخی به چند نیاز اساسی است:

مبارزه با بیکاری: صنایع شهری به دلیل ماهیت کاربرمحور خود، می‌توانند در کوتاه‌مدت تعداد قابل‌توجهی از نیروی کار بیکار را جذب کنند. برخلاف صنایع سنگین که نیازمند سرمایه‌گذاری کلان و زمان طولانی برای بهره‌برداری هستند، صنایع شهری با سرمایه‌گذاری متوسط و دوره بازگشت کوتاه‌تر، راهکاری عملی برای کاهش نرخ بیکاری محسوب می‌شوند.

جلوگیری از مهاجرت: مهاجرت و کاهش جمعیت یکی از معضلات جدی استان کرمانشاه است. ایجاد صنایع شهری با ارائه فرصت‌های شغلی پایدار، می‌تواند از خروج نیروی کار ماهر و جوان جلوگیری کرده و حتی زمینه بازگشت مهاجران را فراهم آورد.

توسعه متوازن و کاهش وابستگی: اقتصاد کرمانشاه به شدت به بخش خدمات و کشاورزی وابسته است. صنایع شهری با تنوع‌بخشی به ساختار اقتصادی، وابستگی به بخش‌های آسیب‌پذیر را کاهش داده و تاب‌آوری اقتصاد استان را در برابر شوک‌های خارجی افزایش می‌دهد.

ارتقای ارزش افزوده: صنایع شهری با تکیه بر فرآوری مواد اولیه محلی و تولید محصولات با ارزش افزوده بالا، می‌توانند سهم استان از تولید ناخالص داخلی را افزایش دهند.

البته مسیر توسعه صنایع شهری در کرمانشاه هموار نیست. استاندار کرمانشاه به اختلافات مدیریتی و نبود گفت‌وگوی مؤثر در شهرک‌های صنعتی اشاره کرده است. همچنین کمبود سرمایه در گردش، تورم، رکود و تحریم‌های بین‌المللی از جمله موانع جدی پیش‌روی سرمایه‌گذاری صنعتی در استان هستند. معاون برنامه‌ریزی استانداری کرمانشاه نیز «تمرکززدایی» را اولین گام برای توسعه اقتصادی استان دانسته است. علاوه بر این، کمبود نیروی انسانی ماهر و مدرک‌گرایی دانشگاه‌ها، یکی دیگر از چالش‌های اساسی صنعت کرمانشاه محسوب می‌شود.

با این حال، این موانع به معنای غیرممکن بودن مسیر نیست. همان‌گونه که استاندار کرمانشاه تأکید کرده، شهرک صنعتی کرمانشاه «ظرفیت بالایی برای تبدیل شدن به یک مجموعه موفق و افتخارآمیز دارد و با توجه به موقعیت جغرافیایی مناسب و استقبال متقاضیان، می‌تواند به یک برند صنعتی در کشور تبدیل شود».

توجه به تاسیس صنایع شهری در کرمانشاه، یک ضرورت راهبردی برای خروج از بحران بیکاری و توسعه پایدار اقتصادی این استان است. با تکیه بر مزیت‌های بی‌نظیر جغرافیایی، زیرساخت‌های موجود و ظرفیت‌های انسانی، کرمانشاه می‌تواند به قطب جدید صنایع شهری در غرب کشور تبدیل شود. تحقق این هدف، نیازمند عزم جدی مسئولان استانی و ملی برای رفع موانع موجود، تسهیل سرمایه‌گذاری، توسعه آموزش‌های مهارتی و ایجاد فضای کسب‌وکار پویا و رقابتی است. صنایع شهری نه فقط کارخانه‌هایی برای تولید کالا، بلکه پناهگاهی برای امید، اشتغال و شکوفایی نسلی هستند که کرمانشاه برای ماندن و بالیدن به آن نیازمند است. زمان برای تصمیم‌گیری و اقدام فرا رسیده است.