حبیب الماسی

شهرها موجوداتی زنده‌اند؛ رشد می‌کنند، تغییر می‌یابند و نیازهایشان هر روز پیچیده‌تر می‌شود. در این میان، مدیریت شهری و برنامه‌ریزی اصولی، نقشی تعیین‌کننده در کیفیت زندگی شهروندان ایفا می‌کند. کرمانشاه به‌عنوان یکی از مهم‌ترین کلانشهرهای غرب کشور، امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند نگاهی نو، علمی و آینده‌نگر به مقوله توسعه شهری است.
کرمانشاه در دهه‌های اخیر با رشد جمعیت، توسعه کالبدی، گسترش سکونتگاه‌های جدید و افزایش حجم ترددهای شهری مواجه بوده است. با این حال، بسیاری از زیرساخت‌های شهری متناسب با این رشد توسعه نیافته‌اند. نتیجه این وضعیت را می‌توان در ترافیک روزافزون، کمبود سرانه‌های خدماتی در برخی مناطق، مشکلات حمل‌ونقل عمومی، کمبود فضاهای فرهنگی و تفریحی و نیز نابرابری‌های فضایی میان مناطق مختلف شهر مشاهده کرد.
برنامه‌ریزی شهری زمانی موفق خواهد بود که از نگاه پروژه‌محور صرف فاصله گرفته و به سمت مدیریت یکپارچه شهری حرکت کند. امروز دیگر ساخت چند خیابان، پارک یا تقاطع غیرهمسطح به‌تنهایی نمی‌تواند پاسخگوی نیازهای شهر باشد. آنچه کرمانشاه به آن نیاز دارد، تدوین یک نقشه راه جامع برای توسعه پایدار شهری است؛ نقشه‌ای که در آن اقتصاد شهری، محیط زیست، فرهنگ، حمل‌ونقل، گردشگری و رفاه اجتماعی در کنار یکدیگر دیده شوند.
یکی از مهم‌ترین چالش‌های کرمانشاه، ساختار دسترسی‌های شهری است. بخش عمده‌ای از بار ترافیکی شهر بر محورهای محدودی متمرکز شده و همین مسئله موجب افزایش زمان سفرهای درون‌شهری و اتلاف منابع می‌شود. ایجاد کریدورهای جدید شمالی-جنوبی و شرقی-غربی، تکمیل شبکه معابر شهری و اتصال بهتر محلات جدید به هسته مرکزی شهر می‌تواند بخشی از این مشکلات را کاهش دهد.
از سوی دیگر، کرمانشاه دارای ظرفیت‌های ارزشمندی در حوزه گردشگری، میراث فرهنگی و اقتصاد شهری است. وجود آثار تاریخی جهانی، موقعیت مرزی، بازارهای سنتی و جاذبه‌های طبیعی، فرصت‌هایی کم‌نظیر برای توسعه اقتصادی شهر فراهم کرده‌اند. اما بهره‌برداری از این ظرفیت‌ها نیازمند برنامه‌ریزی دقیق و سرمایه‌گذاری هدفمند است.
در حوزه محیط زیست شهری نیز ضرورت توجه به توسعه فضاهای سبز، حفاظت از منابع آب، مدیریت پسماند و کاهش آلودگی هوا بیش از گذشته احساس می‌شود. شهر آینده، شهری است که توسعه را در کنار حفظ محیط زیست دنبال کند؛ موضوعی که باید در تمامی طرح‌ها و پروژه‌های شهری مورد توجه قرار گیرد.
شهرداری کرمانشاه به‌عنوان متولی اصلی مدیریت شهری، در کنار شورای اسلامی شهر، می‌تواند با بهره‌گیری از ظرفیت دانشگاه‌ها، نخبگان، سازمان‌های مردم‌نهاد و مشارکت مستقیم شهروندان، زمینه تدوین برنامه‌ای جامع برای آینده شهر را فراهم آورد. تجربه شهرهای موفق جهان نشان داده است که توسعه پایدار بدون مشارکت مردم و استفاده از دانش تخصصی امکان‌پذیر نیست.
کرمانشاه امروز در نقطه‌ای قرار گرفته که تصمیمات کنونی مدیران شهری می‌تواند مسیر چند دهه آینده آن را ترسیم کند. اگر برنامه‌ریزی علمی، آینده‌نگر و مبتنی بر عدالت فضایی در دستور کار قرار گیرد، این شهر می‌تواند به یکی از قطب‌های مهم اقتصادی، فرهنگی و گردشگری کشور تبدیل شود. اما اگر نگاه‌های مقطعی و کوتاه‌مدت بر مدیریت شهری حاکم باشد، بسیاری از فرصت‌های توسعه از دست خواهد رفت.
آینده کرمانشاه را نه صرفاً ساختمان‌ها و خیابان‌ها، بلکه کیفیت اندیشه‌ای که پشت برنامه‌ریزی آن قرار دارد، خواهد ساخت. اکنون زمان آن رسیده است که توسعه شهری در کرمانشاه از سطح پروژه‌های پراکنده فراتر رفته و به یک گفتمان راهبردی برای ساختن شهری زیست‌پذیر، پویا و شایسته شهروندان تبدیل شود.