بررسی آمار ۷۵ ساله بارش در کرمانشاه نشان می‌دهد که مجموع بارش‌های اسفند ۱۴۰۴ و فروردین ۱۴۰۵ هرچند بسیار مناسب و بالاتر از میانگین بلندمدت بوده است، اما در رده چهاردهم سال‌های پربارش ۷۵ سال اخیر قرار می‌گیرد و پدیده‌ای بی‌سابقه و شبهه‌برانگیز به شمار نمی‌آید.

در اسفندماه ۱۴۰۴ و فروردین ۱۴۰۵ بارش‌های قابل توجهی در شهر کرمانشاه رخ داد که بازتاب زیادی در افکار عمومی و فضای رسانه‌ای داشت. هم‌زمانی این بارش‌ها با شرایط خاص منطقه، برخی را به طرح این پرسش واداشت که آیا این وضعیت از نظر اقلیمی استثنایی و بی‌سابقه است یا در دهه‌ها و سال‌های گذشته نیز نمونه‌های مشابهی رخ داده است.

برای پاسخ به این پرسش، آمار ۷۵ ساله بارش اسفندماه و فروردین ماه متوالی در ایستگاه‌ سینوپتیک، فرودگاهی و جو بالا در فرودگاه کرمانشاه مورد بررسی قرار گرفته است. این داده‌ها بازه زمانی سال ۱۳۳۰ تا کنون را پوشش می‌دهد و تصویری نسبتاً دقیق از رفتار بارش در این دو ماه مهم سال زراعی ارائه می‌کند.

بر اساس این آمار، مجموع بارش ثبت‌شده در اسفند ۱۴۰۴ و فروردین ۱۴۰۵ در ایستگاه سینوپتیک کرمانشاه به ۱۹۷ میلی‌متر رسیده است. این مقدار، در مقایسه با میانگین بلندمدت ۷۵ ساله که حدود ۱۴۳ میلی‌متر است، افزایش ۵۴ میلی‌متری را نشان می‌دهد و از این نظر در رده سال‌های بسیار مناسب و پربارش قرار می‌گیرد. با این حال، از منظر رتبه‌بندی تاریخی، این سال در جایگاه چهاردهم از میان ۷۵ سال مورد بررسی ایستاده است.

بیشترین مجموع بارش اسفند و فروردین در طول این دوره، با رقم ۳۹۲٫۷ میلی‌متر، در سال زراعی ۱۳۵۳–۱۳۵۲ ثبت شده است. سال‌های زراعی ۱۳۴۸–۱۳۴۷ و ۱۳۹۸–۱۳۹۷ نیز به ترتیب با ۳۹۲ و ۲۷۳٫۹ میلی‌متر در رتبه‌های بعدی قرار دارند. به طور کلی، در بازه ۷۵ ساله مورد بررسی، در ۱۷ سال، مجموع بارش این دو ماه از ۱۹۰ میلی‌متر بیشتر بوده است.

نکته قابل توجه آن است که از میان این ۱۷ سال پربارش، ۶ سال متعلق به دهه اخیر است؛ یعنی سال‌های زراعی ۱۳۹۸–۱۳۹۷، ۱۳۹۵–۱۳۹۴، ۱۳۹۹–۱۳۹۸، ۱۴۰۳–۱۴۰۲، ۱۳۹۶–۱۳۹۵ و ۱۴۰۵–۱۴۰۴. این موضوع نشان می‌دهد که در سال‌های اخیر، فراوانی وقوع سال‌های نسبتاً پربارش در کرمانشاه افزایش یافته است، هرچند برای قضاوت درباره هرگونه روند بلندمدت اقلیمی، نیاز به تحلیل‌های تخصصی تکمیلی و بررسی سایر شاخص‌ها نیز وجود دارد.

در مجموع، می‌توان بر پایه این داده‌ها نتیجه گرفت که هرچند بارش‌های اسفند ۱۴۰۴ و فروردین ۱۴۰۵ در کرمانشاه بسیار مطلوب و بالاتر از میانگین بلندمدت بوده است، اما از نظر آماری در زمره رخدادهای بی‌سابقه قرار نمی‌گیرد. در ۷۵ سال اخیر، ۱۳ سال پربارش‌تر از سال جاری وجود داشته که ۶ مورد آن نیز به دهه اخیر مربوط است. بنابراین، آنچه در روزها و هفته‌های گذشته شاهد آن بوده‌ایم، بیشتر بازگشت به یکی از چهره‌های شناخته‌شده اقلیم منطقه است تا رخدادی یکتا و تکرارناپذیر.

دکتر سید افشین صفوی – دانش‌آموخته کشاورزی