یادداشتی از مهدی جلیلیان – کارشناس حوزه انرژی

استان کرمانشاه با برخورداری از تابش خورشیدی مناسب، تنوع توپوگرافی و وجود چندین سد مخزنی مهم، از ظرفیت قابل توجهی برای توسعه نیروگاه‌های خورشیدی به‌ویژه نیروگاه‌های خورشیدی شناور برخوردار است. سدهایی مانند گاوشان، داریان، آزادی (زمکان)، شیان اسلام‌آباد غرب، جامیشان و تنگ حمام از مهم‌ترین سازه‌های آبی این استان محسوب می‌شوند که علاوه بر نقش کلیدی در تأمین آب کشاورزی، شرب و کنترل سیلاب، می‌توانند به بستری مناسب برای تولید برق پاک تبدیل شوند. در بسیاری از کشورهای جهان استفاده از سطح مخازن سدها برای استقرار پنل‌های خورشیدی به یک راهکار عملی در توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر تبدیل شده است؛ زیرا این روش علاوه بر تولید برق بدون انتشار آلاینده، موجب کاهش تبخیر آب مخازن و افزایش راندمان پنل‌ها به دلیل خنک‌تر بودن محیط نصب می‌شود.

در میان سدهای استان، سد داریان و سد گاوشان به دلیل وسعت قابل توجه مخزن و نزدیکی به زیرساخت‌های انتقال برق، از ظرفیت بالاتری برای اجرای نیروگاه‌های خورشیدی در مقیاس متوسط و بزرگ برخوردارند. مخازن این سدها امکان نصب سامانه‌های فتوولتائیک شناور در مقیاس چندین تا ده‌ها مگاوات را فراهم می‌کنند و اتصال آنها به شبکه برق نیز به دلیل وجود زیرساخت‌های موجود ساده‌تر است. در مقابل، سدهایی مانند آزادی (زمکان) در شهرستان دالاهو، سد شیان در اسلام‌آباد غرب و سدهای جامیشان و سلیمانشاه در شهرستان سنقر و سد شرفشاه سومار هرچند از نظر وسعت مخزن کوچک‌تر هستند، اما می‌توانند محل مناسبی برای احداث نیروگاه‌های خورشیدی کوچک و متوسط باشند؛ نیروگاه‌هایی که برق تولیدی آنها می‌تواند برای تأمین انرژی ایستگاه‌های پمپاژ، تأسیسات آبی و حتی مصرف محلی مورد استفاده قرار گیرد.

علاوه بر این، سدهایی نظیر تنگ حمام و برخی سدهای مخزنی کوچک‌تر استان نیز در صورت انجام مطالعات دقیق فنی می‌توانند در قالب پروژه‌های خورشیدی مقیاس کوچک یا نیروگاه‌های هیبریدی آبی–خورشیدی مورد استفاده قرار گیرند. یکی از مزیت‌های مهم این مدل توسعه، هم‌افزایی میان تولید برق خورشیدی و مدیریت منابع آب است؛ به‌گونه‌ای که در ساعات اوج تابش خورشید می‌توان بخشی از تولید برق مورد نیاز را از انرژی خورشیدی تأمین کرد و در نتیجه فشار بر منابع آبی برای تولید برق یا تأمین انرژی کاهش یابد. از سوی دیگر، پوشش بخشی از سطح مخزن با پنل‌های خورشیدی می‌تواند به کاهش تبخیر آب، که یکی از چالش‌های مهم مناطق نیمه‌خشک کشور است، کمک کند.

با توجه به این شرایط، سدهای استان کرمانشاه می‌توانند به یکی از محورهای مهم توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در غرب کشور تبدیل شوند. تحقق این ظرفیت مستلزم انجام مطالعات امکان‌سنجی دقیق، ارزیابی‌های زیست‌محیطی، طراحی سازه‌های مقاوم در برابر نوسانات تراز آب و همچنین ایجاد سازوکارهای اقتصادی مناسب برای جذب سرمایه‌گذاری است. اگر چنین رویکردی به‌صورت هدفمند دنبال شود، سدهایی مانند داریان، گاوشان، آزادی، شیان، جامیشان و تنگ حمام می‌توانند علاوه بر ایفای نقش سنتی خود در مدیریت منابع آب، به زیرساخت‌هایی برای تولید انرژی پاک و پایدار نیز تبدیل شوند؛ مسیری که می‌تواند سهم استان کرمانشاه در توسعه برق خورشیدی کشور را به شکل قابل توجهی افزایش دهد.