به گزارش روابط عمومی اداره کل کتابخانه های عمومی استان کرمانشاه، محمدرضا مقدسی؛ مشاور عالی ماموریت ملی تاب‌آوری فرهنگی، بر این باور است که کتابخانه محله‌محور با عبور از کارکردهای سنتی، به نهادی مشارکت‌محور، یادگیرنده و شبکه‌ساز تبدیل شده است که با تکیه بر شناخت بومی، مشارکت شهروندان و تقویت هویت فرهنگی محله، نقش مؤثری در افزایش سرمایه اجتماعی، ارتقای کیفیت زندگی و تاب‌آوری فرهنگی و اجتماعی ایفا می‌کند.

کتابخانه محله‌محور مشارکت‌محور است. شهروندان صرفاً مراجعه‌کننده نیستند، بلکه در طراحی برنامه‌ها، انتخاب منابع، اجرای فعالیت‌ها و حتی مدیریت داوطلبانه نقش دارند.
این مشارکت، حس مالکیت اجتماعی نسبت به کتابخانه را تقویت می‌کند و سرمایه اجتماعی محله را افزایش می‌دهد.

کتابخانه محله‌محور، کانون یادگیری مادام‌العمر است. این کتابخانه فضایی برای آموزش رسمی و غیررسمی فراهم می‌کند و با برگزاری نشست‌های کتاب‌خوانی، کارگاه‌های مهارت‌های زندگی، سواد رسانه‌ای، سواد دیجیتال و گفت‌وگوهای فرهنگی، یادگیری را به تجربه‌ای جمعی و مستمر تبدیل می‌سازد.

کتابخانه محله‌محور تقویت‌کننده هویت فرهنگی محله است.
این کتابخانه به تاریخ محلی، خاطرات جمعی، زبان، آیین‌ها و تجربه‌های زیسته ساکنان توجه دارد و با مستندسازی روایت‌های محلی و حمایت از تولید محتوای بومی، به حفظ و بازآفرینی هویت فرهنگی کمک می‌کند.
از این مسیر، تاب‌آوری فرهنگی هویت‌محور در محله تقویت می‌شود.

کتابخانه محله‌محور فضای امن اجتماعی ایجاد می‌کند. این فضا امکان تعامل سالم، گفت‌وگو، همدلی و کاهش انزوای اجتماعی را فراهم می‌آورد و به‌ویژه برای کودکان، نوجوانان و سالمندان نقش پناهگاه فرهنگی و اجتماعی دارد. حضور کتابخانه در محله می‌تواند از بروز آسیب‌های اجتماعی پیشگیری کند و احساس تعلق و اعتماد را افزایش دهد.

کتابخانه محله‌محور شبکه‌ساز و پیونددهنده است. این کتابخانه با مدارس، مراکز بهداشت، نهادهای اجتماعی، سازمان‌های مردم‌نهاد و فعالان محلی ارتباط برقرار می‌کند و به حلقه واسط میان منابع اجتماعی و نیازهای شهروندان تبدیل می‌شود. این نقش شبکه‌ای، ظرفیت حل مسئله جمعی را در محله بالا می‌برد.

به‌عبارت دیگر، کتابخانه محله‌محور، نهادی زنده و پویاست که با تکیه بر مشارکت مردمی، شناخت بومی و کارکردهای اجتماعی، به توسعه فرهنگی، افزایش سرمایه اجتماعی و ارتقای تاب‌آوری اجتماعی و فرهنگی محله کمک می‌کند و جایگاهی فراتر از یک کتابخانه سنتی می‌یابد.

کتابخانه محله‌محور به نهادی فرهنگی، اجتماعی و یادگیرنده گفته می‌شود که در دل یک محله شکل می‌گیرد و مأموریت اصلی آن پاسخ‌گویی به نیازهای واقعی ساکنان همان محله است.
این نوع کتابخانه فراتر از محل نگهداری و امانت کتاب عمل می‌کند و به‌عنوان یک فضای عمومی امن، در دسترس و مشارکتی، نقش فعالی در ارتقای کیفیت زندگی محلی ایفا می‌کند.

کتابخانه محله‌محور، بر شناخت ویژگی‌های فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و هویتی محله استوار است و خدمات خود را متناسب با این ویژگی‌ها طراحی و اجرا می‌کند.

در کتابخانه محله‌محور، مشارکت شهروندان یک اصل  اساسی و بنیادی محسوب می‌شود.

ساکنان محله هم استفاده‌کننده خدمات هستند، هم در برنامه‌ریزی، تصمیم‌سازی و حتی اجرای فعالیت‌ها نقش دارند.

این کتابخانه با تکیه بر سرمایه اجتماعی محله، ارتباط میان نسل‌ها، گروه‌های سنی مختلف و اقشار گوناگون را تقویت می‌کند و زمینه گفت‌وگو، یادگیری جمعی و همیاری اجتماعی را فراهم می‌سازد. به همین دلیل، کتابخانه محله‌محور اغلب به‌عنوان «قلب فرهنگی محله» شناخته می‌شود.

کارکرد کتابخانه محله‌محور شامل ترویج مطالعه، آموزش مادام‌العمر، توانمندسازی اجتماعی، حمایت از کودکان و نوجوانان، ارتقای سواد اطلاعاتی و دیجیتال، و تقویت هویت محلی است.

این کتابخانه می‌تواند میزبان فعالیت‌هایی مانند نشست‌های کتاب‌خوانی، کارگاه‌های مهارتی، برنامه‌های فرهنگی بومی، گفت‌وگوهای اجتماعی و فعالیت‌های داوطلبانه باشد. چنین رویکردی باعث می‌شود کتابخانه به یک فضای زنده و پویا تبدیل شود که با مسائل روزمره محله پیوند مستقیم دارد.

از منظر توسعه اجتماعی و تاب‌آوری، کتابخانه محله‌محور نقش مهمی در افزایش انسجام اجتماعی و کاهش احساس انزوا ایفا می‌کند. این نهاد با فراهم کردن دسترسی برابر به منابع فرهنگی و آموزشی، به کاهش نابرابری‌های اجتماعی کمک می‌کند و ظرفیت افراد و گروه‌ها را برای مواجهه با چالش‌های اجتماعی و فرهنگی افزایش می‌دهد. در این معنا، کتابخانه محله‌محور یک کنشگر اجتماعی اثرگذار در مسیر توسعه پایدار و تاب‌آوری اجتماع‌محور محسوب می‌شود.

کتابخانه‌های محله‌محور نقش کلیدی در توسعه و تقویت هویت فرهنگی و پیشبرد مأموریت ملی تاب‌آوری فرهنگی ایفا می‌کنند، زیرا در نقطه تلاقی فرهنگ رسمی و تجربه زیسته مردم قرار دارند و می‌توانند پیوندی پایدار میان سیاست‌های کلان فرهنگی و زندگی روزمره جامعه برقرار کنند. این کتابخانه‌ها نه‌تنها محل نگهداری منابع مکتوب، بلکه کنشگران فعال فرهنگی و اجتماعی در مقیاس محلی هستند.

کتابخانه‌های محله‌محور با بازنمایی و تقویت هویت فرهنگی محلی، به حفظ تنوع فرهنگی در چهارچوب هویت ملی کمک می‌کنند.

این کتابخانه‌ها با گردآوری و عرضه آثار مرتبط با تاریخ محله، زبان‌ها و گویش‌های محلی، آیین‌ها، سنت‌ها و روایت‌های بومی، حافظ حافظه جمعی جامعه هستند. ثبت و مستندسازی خاطرات محلی، روایت سالمندان و تجربه‌های نسل‌های مختلف در کتابخانه، سبب می‌شود هویت فرهنگی از حالت انتزاعی خارج شود و به تجربه‌ای ملموس و زنده تبدیل گردد. این فرآیند، احساس تعلق و ریشه‌مندی فرهنگی را در میان ساکنان تقویت می‌کند.

در سطح مأموریت ملی تاب‌آوری فرهنگی، کتابخانه‌های محله‌محور هم در پیشگیری  و هم در توانمندسازی نقش مهمی بر عهده دارند. تاب‌آوری فرهنگی به توانایی جامعه در حفظ، بازتولید و سازگاری هویت فرهنگی خود در برابر بحران‌ها، تغییرات سریع اجتماعی و فشارهای بیرونی گفته شده است.

کتابخانه‌های محله‌محور با ارتقای سواد فرهنگی، رسانه‌ای و تاریخی شهروندان، ظرفیت تحلیل و انتخاب آگاهانه را افزایش می‌دهند و جامعه را در برابر تضعیف هویت، ازخودبیگانگی فرهنگی و گسست نسلی مقاوم‌تر می‌سازند.

کتابخانه‌های محله‌محور، بستر گفت‌وگوی بین‌نسلی و بین‌فرهنگی را فراهم می‌کنند
این گفت‌وگوها به بازتعریف هویت فرهنگی در شرایط معاصر کمک می‌کند و امکان انتقال ارزش‌ها، هنجارها و معناهای فرهنگی از نسل‌های پیشین به نسل‌های جدید را فراهم می‌آورد. چنین کارکردی، یکی از ارکان مهم تاب‌آوری فرهنگی در سطح ملی است، زیرا از انقطاع فرهنگی جلوگیری می‌کند و پیوستگی هویتی را حفظ می‌نماید.

از منظر مأموریت ملی، کتابخانه‌های محله‌محور نقش مکمل سیاست‌های فرهنگی کلان را ایفا می‌کنند. این کتابخانه‌ها سیاست‌های فرهنگی را از سطح اسناد و برنامه‌های رسمی به سطح عمل اجتماعی و مشارکت مردمی منتقل می‌سازند.
از این طریق، فرهنگ ملی نه به‌صورت تحمیلی، بلکه در تعامل با فرهنگ‌های محلی و در چارچوب احترام به تنوع فرهنگی بازتولید می‌شود. این هم‌افزایی میان سطح محلی و ملی، بنیان تاب‌آوری فرهنگی پایدار را شکل می‌دهد.

کتابخانه‌های محله‌محور همچنین به تقویت سرمایه اجتماعی فرهنگی کمک می‌کنند. با ایجاد فضاهای امن برای مشارکت، همکاری و فعالیت‌های جمعی فرهنگی، اعتماد اجتماعی و همبستگی محلی افزایش می‌یابد. این سرمایه اجتماعی در شرایط بحران‌های اجتماعی، اقتصادی یا فرهنگی به منبعی حیاتی برای حفظ انسجام ملی و فرهنگی تبدیل می‌شود و مأموریت تاب‌آوری فرهنگی را محقق می‌کند.